Tuvalet Eğitimi

Tuvalet eğitimi çocuğun kaba motor ve sosyal olgunlaşmasının bir sonucudur, psikolojik boyutu vardır. 18-24 ay arasında çocukların çoğunda tuvalet eğitimi için yeterli olgunlaşma gerçekleşir.

  • Bu yaş çocukların çoğu biyolojik olarak yeterince olgunlaşmıştır ama bu yetmez. Çocuğun psikolojik olarak da hazır olması gerekir. Daha erken yaşlarda çocuğun çişini haber vermesi bez çıkarma zamanının geldiği anlamına gelmez. Tuvalet eğitimi için çocuğun çişini haber vermesi yeterli değildir, çişi geldiği halde uygun şartlar oluşana kadar tutabilmesini gerektirir. Zamansız çıkarılan bez çocuğunuzun birçok kez altına kaçırmasına yol açacaktır. Bu durum özgüvenini sarsacak, kendisini defalarca suçlu hissetmesine yol açacak ve tekrar beze döndüğünüz her defasında çocuğunuzun beze olan bağımlılığı artacaktır.
  • Aslında tuvalet eğitiminde esas olan her hangi bir sağlık problemi olmadığını bildiğimiz sürece, çocuğun olgunlaşmasını ve psikolojik olarak hazır olmasını beklemektir.
  • Çocuğunuzun eğitim için hazır olduğunun işaretleri, bu konuda mahremiyet duygusunun gelişmesi, kakasını yaparken gözlerden uzaklaşmayı tercih etmesi ve kirlettiği bezinden kurtulmak isteyip size haber vermesidir.
  • Anne baba için çocuğun tuvalet eğitimi için duygusal olarak hazır olduğunu bilmek ve ne zaman hazır olduğunu tayin etmek zordur. Bunun için çocuğun tuvalet ile ilgili davranışlarını genel olarak izlemek ve lazımlık ile ilişkisini gözlemlemek, lazımlık teklifine verdiği tepkiyi doğru değerlendirmek gerekir.
  • Lazımlık seçimi: çocuğunuz tuvalet eğitimi için yeterli olgunluğa eriştiğinde bir lazımlık satın almanın zamanı gelmiştir. Çocuğunuzla beraber alışverişe çıkın, onun seçmesine izin verin ve bu yeni oturağın ne için kullanıldığını kendisine açıklayın. Eve geldikten sonra üzerine çocuğunuzun adını yazıp onu benimsemesini sağlayın. İlk önce istediği yerde kullanmasına izin verin bırakın kendi eşyaları arasına dahil etsin, üzerine oturup kitap okusun, üzerinde otururken oyuncaklarıyla oynasın. Bu yaşlarda her şeye sahip olma içgüdüsüyle yeni oyuncağını da sahiplenecektir. Büyük kardeşi olan çocuklar tuvalet eğitimi zamanı geldiğinde basamak kullanıp, büyük kardeş gibi direkt tuvalete oturmayı da tercih edebilir. Bu çocuklarda lazımlığa gerek yoktur. İlk başlarda lazımlığın yeri banyo değildir. Banyoya yerleştirilen bir lazımlık çocuğun ilgisini çekmeyecektir ve banyodaki bir eşya kendisine ait olmayacaktır. Kakası ya da çişi geldiğinde bezi ile üzerine oturtup ihtiyacını üzerinde gidermesini söyleyin. İyice alışınca altı açıkken deneyin, alışması için zaman tanıyın. Daha sonraki aşamada bezindeki kakayı lazımlığa koyup beraber tuvalete boşaltın ve sifona basıp kakanın gitmesi gereken yer konusunda yeni fikirler kazanmasını sağlayın. Bu aşamadan sonra lazımlığı banyoya taşıyın onun yeri orası olsun. Bundan sonra kaka ya da çişinin geldiğini anladığınızda banyodaki lazımlığı hatırlatın, oturması için baskı yapmayın.
  • Bazı çocuklar lazımlığı kabul ettiği halde tuvalete geçmeleri aylar alabilir. Gün içinde bağırsak kontrolünü öğrense bile birçok çocuk için 5 yaşına kadar gece çiş ya da kaka kaçırması normaldir. Bu açıdan da çocukların birbiriyle kıyaslanması doğru değildir. Sergileyeceğiniz en iyi taktik sabırdır ve çocuklara zaman tanımak gerekir. Birçok çocuk kakasını kendisinin bir parçası olarak görüp onunla oyun oynayabilir. Bu durumda aşırı duygusal tepki vermemeniz ve kaka ile yapılması gerekeni net bir şekilde ortaya koymanız gerekir. Lazımlıktaki kakayı tuvalete kendisinin dökmesini, sifona basmasını sağlamalı, çiş ya da kakasını nereye yapması ve bunların nereye gitmesi gerektiğini gösteren mesajı vermiş olacaktır.
  • Bu dönem çocuklarda kendisini ve çevresini yönetme arzusu, her şeyi kendisinin yapacağına ve bütün kararları kendisinin vereceğine dair inatlaşmasına yol açar. Kendi iç dünyasında bağımsızlığını ilan etmeye çalışan bir birey için bir şeyleri değiştirmek ya da sizin istediğiniz gibi olmasını istemek çocukta büyük bir reaksiyona yol açabilir. Bu konuda örnek olup, dolaylı gizli mesajlar vermek işinizi kolaylaştırabilir. Büyüklerin tuvaletini nasıl yaptığını açıklamak ve onun da artık büyümekte olduğunu ortaya koymak tuvalet konusunda kendiliğinden bir tercih yapmasını sağlayabilir. Bu yaş çocukta “hadi artık sen de tuvalete yap” teklifi net ve sert bir “hayır” yanıtı alacaktır. Ve yine bu yaşlarda cinsiyet ayrımına varan çocuk kendi cinsiyetindeki ebeveyni taklit etmeye başlar. Bu dönem özellikle 2,5 yaştan sonra kendi cinsiyetindeki ebeveyninin çocuğu tuvalete davet edip tuvaleti nasıl kullandığını gösterebilir.
  • Tuvalet eğitimi sırasında çocuğunuzun büyükleri taklit etme arzusu ve kendini kanıtlama zaafından faydalanabilirsiniz. Çocuğunuz sizden gelen pozitif tepkilerin, sizi mutlu eden davranışlarının takibindedir. Bir süre sonra tuvalet konusunda sizden gelecek olumlu tepkilere yol açan davranışları keşfedecektir. Çünkü çocuk doğası gereği övülmeyi ve takdir edilmeyi sever.
  • Ve çocuklar büyüyüp erişkin gibi davranmak isterler.18.aydan itibaren yaşıtları ve biraz daha büyük çocukları taklit etmeye başlar ve kendinden büyük çocuklar gibi olmak ister. O nedenle yuvaya başladıklarında tuvalet eğitimi/davranışı daha kolay yoluna girer.
  • Eğitim sırasında ev içi kazalar olduğunda, salonda bir parça kaka bulmak gibi, ortalığı sakince temizlemek, olayı büyütmemek, eleştiri ve yönlendirmeyi sonraya bırakmak doğru tavır olacaktır.
Dr. Murat Yıldırım Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı