Ek gıda rehberi

Ek gıdalar birçok yeni annenin en çok merak edip araştırdığı konudur. Yazımızda, hangi gıdaları ne zaman, ne kadar ve nasıl vermeniz gerektiği hakkında bilgiler yer alıyor.

TAHILLAR: Organik pirinç unu, çavdar, mısır, buğday unu, yulaf ezmesi su ile pişirilir. Ilık hale geldikten sonra üzerine devam sütü ya da anne sütü ilave edilerek, muhallebi veya sebze karışımlarında temel olarak kullanılabilir. Tarhana çorbası 7’nci aydan itibaren verilebilir, içine kırmızı et katılarak protein açısından zenginleştirilmelidir. Bebekler için tuzsuz hazırlanmış olmasına dikkat edilmelidir.

SEBZELER: İlk gıdalar, sindirimi kolay ve alerji yapma ihtimali az olanlardan seçilmelidir. Havuç, patates, tatlı patates, şalgam gibi kendinden tatlımsı, yumru köklü gıdalardan seçilmelidir, bebekler çok keskin olmayan bu tatları sever. Bu sebzeler üzerini geçecek kadar içme suyu içinde kaynatılır, fazla pişirilmemelidir ve hemen tüketilmelidir. Haşlanan sebzeler, ilk haftalar süzgeçten geçirilerek daha sonra çatalla ezilerek verilebilir. Giderek içeriği değiştirmek ve yeni sebzeler ilave etmek, besinsel çeşitlilik sağlar. Farklı sebzeler farklı vitamin ve elementleri içerir. Daha sonraki aşamada brokoli, karnabahar, bezelye, enginar, kuru soğan, pırasanın beyaz kısımları (tamamen parçalanıp yaprak kalmadığından emin olun), iyi pişirilmek şartıyla yeşil fasulye eklenebilir. Mevsimi olmayan sebze ve meyveleri kullanmamaya özen gösterin. Bakla favizme yol açabileceğinden, patlıcan besinsel değeri düşük olduğundan ve nikotin içeriğinden dolayı bir yaşına kadar verilmemeli. Ispanak, pazı, kereviz ve pancar, yüksek nitrat içeriğinden dolayı daha geç başlanması gereken sebzelerdir. Hazır kavanozdaki ıspanak püresini kullanmakta sakınca yoktur çünkü nitrat düzeyi düşürülmüştür. Bir hafta sonra ilave edilen pirinç ya da bulgur, kaloriyi artırırken tatların nötrleşmesini sağlayacaktır. Bebeğinizin sütten sonra bu tatları yadırgaması normaldir, yumuşak bir geçiş sağlamak için hazırladığınız sebze ve meyveye anne sütü ya da formül süt ilave edebilirsiniz. Pirinç ve buğday yerine, demirden zenginleştirilmiş bebek tahılları da bu karışımda kullanılabilir. Bu dönemde bir tatlı kaşığı kaliteli zeytinyağ da unutulmamalı. Sebze püresine iki kuşbaşı büyüklüğünde kuzu eti ya da kıyma ilavesi gerekir. Unutmamak gerekir ki, bebeğinizin ilk defa kabul edeceği miktar büyük ihtimalle iki tatlı kaşığını geçmeyecektir. Bebeğiniz katı kıvamı ve yeni tatları benimsedikçe aldığı miktar da artacaktır, endişe etmeyin. Bazı hevesli bebekler daha fazlasını isteyecektir, bu kez sizin sınır koymanız gerekecektir (Bir öğünde maksimum 100 ml). İçinde yeşil yapraklı sebzeler olmadığı sürece sebze püresi iki günlük hazırlanabilir. Yeşil yapraklı sebzelerin, kereviz ve pancarın nitrat içeriği yüksektir ve ısıtılınca bu miktar artacaktır.

Sebzeleri nasıl pişirmeliyiz?

Kabak: Uçları kesilir, kabukları soyulur, 10 dakika kadar buharda pişirilir. Çatalla ezilip, yedirilebilir.

Brokoli ve karnabahar: Küçük çiçekler halinde parçalanır, az su ile 10 dakika haşlanır. Püre haline getirirken kendi suyundan kullanılabilir. Bu sebzeler buharda pişirmek için de uygundur. Brokoli, karnabahar, patates ve havuç püresini karıştırın, üzerine süt ile ezilmiş peynir sosu ekleyip, et yanında farklı bir lezzet sunun.

Yeşil fasulye: Yıkanıp ayıklandıktan sonra 12 dakika buharda pişirilir ya da haşlanır. Ezildikten sonra patates, havuç, şalgam gibi kök sebzeler ile verilebilir.

Bezelye: Taze ya da dondurulmuş olarak kullanılabilir. Dondurulmuş bezelyeyi 4 dakika haşlamak yeterlidir, bir miktar kendi suyuyla ezilip, püre haline getirilebilir. Taze bezelyeyi 15 dakika haşlamak gerekir.

Tatlı kırmızı biber: Önceden ısıtılmış fırın ızgarasında pişirip, soyduktan sonra çekirdekleri ve kabukları temizlenir. Ezerek püre haline getirilir, karnabahar ve patates ile karıştırıp yeni tatlar ve renkler elde edilebilir.

Ispanak: Dikkatli bir şekilde yıkandıktan sonra kökleri temizlenir, az miktar su ya da buharda pişirilir. Genellikle 3-4 dakika pişirmek yeterlidir. Sıkılıp fazla suyu çıkarıldıktan sonra patates, tatlı patates ya da bal kabağı ile püre haline getirilebilir.

Domates: Kaynar suda 30 saniye beklettikten sonra kabukları soyulur, çekirdekleri ayrılır, doğrandıktan sonra tereyağı ya da zeytinyağında sotelenir. Patates, karnabahar, kabak ve fasulye püresi ile karışık olarak verilebilir. Bu karışım balık, köfte yanında verilebileceği gibi kıymalı yemek halinde de hazırlanabilir.

Tatlı patates ve şalgam: Patates ve şalgam soyulup küp küp doğradıktan sonra 15-20 dakika haşlanır, püre haline getirilir. Haşlama suyu ile seyreltilebilir ya da içerisine anne sütü ya da formül süt ilave edilebilir.

Bal kabağı: Bebeklerin sevdiği bir tattır, soyulup doğrandıktan sonra 15 dakika kadar buharda pişirilir ya da haşlanır. Yumuşadıktan sonra püre haline getirilir, içine kendi suyundan ya da formül süt ya da anne sütü ilave edilebilir. Desteksiz oturmaya başlayan bebeklerde BLW yöntemi için fırınlanmış balkabağı iyi bir alternatiftir.

Patates, brokoli, yeşil fasulye: Patates yeşil sebzelerle karışık verildiğinde sindirimi daha kolay olacaktır. Doğranıp haşlanan ya da buharda pişirilen patatesler, brokoli, karnabahar ve haşlanmış fasulye ile karıştırılıp köfte yanında verilebilir.

Tatlı sebze püresi I: Soğan ve kıyma kavrulduktan sonra küçük doğranmış patatesler üzerine bir çorba kaşığı, mikserde parçalanmış taze mısır, bir çorba kaşığı taze bezelye ve bir tatlı kaşığı zeytinyağı ilave edilir. Üzerini örtecek kadar su ya da tavuk suyunda patatesler yumuşayıncaya kadar pişirilir. Püre haline getirilir.

Tatlı sebze karışımı II: Soğan, havuç, şalgam, patates, bal kabağı, kereviz, pırasanın beyaz kısımları 30 dakika az su ile pişirilir, yumuşayınca kendi suyu içerisinde ezilir. Pişirme esnasında su yerine bir yaşından sonra süt kullanılabilir, içine bulgur ya da pirinç katılarak daha kıvamlı bir yemek elde edilebilir. Karnabahar, tatlı kırmızı biber ve mısır: Karnabahar 120 ml süt içerisinde 8 dakika ya da yumuşayıncaya kadar pişirilir, ocaktan indikten sonra bir çorba kaşığı rendelenmiş dil peyniri ya da çedar ilave edilir. Haşlanmış ve robottan geçirilmiş mısır ve fırınlanmış ya da buharda pişmiş, kabukları soyulmuş kırmızıbiber ile karıştırılarak verilir. Burada dokuların ve renklerin ayrı ayrı kalmasına özen gösterin. Üzerine bir tatlı kaşığı zeytinyağ ilave edilebilir.

Peynirli karnabahar: Karnabahar çiçekler halinde parçalanıp, buharda pişirilir. Başka bir kapta pirinç üzerine 100 ml süt ilave edilir, koyulaşana kadar pişirilir. Ocaktan alındıktan sonra üzerine bir çorba kaşığı rendelenmiş çedar ya da dil peyniri ilave edilir. Küçük bebekler için püre halinde, daha büyük çocuklar için parçalar halinde servis edilir.

Sebze çorbası: Kuru soğan, pırasanın beyaz kısmı, havuç, kereviz, ince doğranmış taze fasulye, küp şeklinde doğranmış patates, 2 tatlı kaşığı rendelenmiş domates, bir çay kaşığı dondurulmuş bezelye ve bir çorba kaşığı şehriye kullanılır. Soğan, pırasa, havuç, fasulye, patates, kereviz ve rendelenmiş domates, sebze suyu ya da tavuk suyu içerisinde 20 dakika pişirilir. Koyu kıvamda bir çorba olacak şekilde tavuk suyu miktarı ayarlanır. Bezelye ve şehriye ilave edilip, 5 dakika daha pişirilir. Bu çorba kıymalı da yapılabilir.

Bal kabağı ve armut: Balkabağı doğranıp, 12-15 dakika buharda pişirilir, aynı şekilde çekirdek ve sapı ayıklanmış armutlar da buharda pişirilir. Her ikisi de yumuşayınca üzerine bir çimdik tarçın ilave edip, püre haline getirin.

MEYVELER: Meyveler, genellikle çiğ verildiği için alerji yapma potansiyeli daha yüksektir, başlangıç aşamasında buharda pişirilerek de verilebilir. Mevsimine göre elma, armut, şeftali, muz tercih edilebilir. Bunları avokado, kavun takip edebilir. Meyvelerin olgunları alınmalıdır. Meyveleri tek tek ve azar azar başlamak şartı ile cam rendeyle püre yaparak, çiğ olarak da verebilirsiniz. Her üç günde bir yeni bir meyve deneyin. Alerji potansiyeli yüksek olan turunçgillere daha geç başlayın. Kivi, çilek ve diğer böğürtlen grubu meyvelerin alerji yapma ihtimalleri yüksektir, bir yaşından sonra tercih edilmelidir. Yine kabuğu soyulamayan kiraz ve üzüm gibi meyvelere geç başlamak gerekir. Avokado bebekler için faydalı meyvelerden biridir.

Elma: Orta boy tatlı bir elmanın yarısını soyup, çekirdeklerini çıkarın. Küçük bir tencerede 4-5 çorba kaşığı su koyarak, 7-8 dakika kadar haşlayın. Buharda pişirmeyi tercih edebilirsiniz. Pişirdikten sonra içine birkaç damla kaynamış su, anne sütü ya da formül süt ilave edebilirsiniz. Tarçınlı elma: Yarım elmayı elma suyu ya da suda haşlarken tencereye küçük bir parça kabuk tarçın ilave edip 7-8 dakika pişirin. Elmaları ezdikten sonra içerisine formül süt ya da anne sütü ilave edin. Anne sütündeki enzimler, yeni gıdaların sindirimini kolaylaştıracaktır. Armut: Sapları soyup, çekirdeklerini temizlendikten sonra 4 dakika haşlayın. Buharda pişirme daha sağlıklı olacaktır. Olgun elma ve armut, çiğ olarak cam rende ile rendelenip yine anne sütü ile karıştırılarak azar azar başlanarak verilebilir.

İrmikli armut: İrmik ve 120 ml süt karıştırılıp, iki üç dakika kaynatılır. İçine küçük doğranmış armutlar eklenip, yumuşayıncaya kadar pişirilir. İki tatlı kaşığı bal (bir yaşından sonra) ve bir çimdik tarçınla karıştırılıp servis edilir.

Fırında elma: Elmaları ikiye bölün, orta kısımdaki çekirdekleri çıkarıp küçük yuvalar elde edin. Fırın kabına yerleştirip, üzerine 2 elma için 120 ml elma ya da portakal suyu dökün. Ortadaki yuvalara sıcak suda bekleyerek yumuşatılmış kuru üzümleri doldurun. Üzerine birer tatlı kaşığı bal ilave edin (bir yaşından sonra), küçük bir parça tereyağı ekleyip, tarçın serpin. 180 derecede 45 dakika pişirin, soğuduktan sonra çatalla ezerek servis yapın.

Muz: Bebekler muzu sever, sindirim açısından olgun muz tercih etmek gerekir. Alerji yapma ihtimali çok yüksek değildir, çiğ olarak tüketilmelidir. Çatalla ezerek püre haline getirebilirsiniz. Muz da diğer meyveler gibi süt ile karıştırılarak verilebilir. Tek tek başlamak şartıyla ilerleyen günlerde muz, armut, elma püresi karışım halinde verilebilir.

Meyve karışımı: Elma, armut, muz püreleri karışık olarak verilebilir. Armut püresi ile ezilmiş muzu karıştırdıktan sonra içine pişmiş elma püresi ilave edilebilir.

Havuç: Yumuşayana kadar yaklaşık 25 dakika haşlandıktan sonra püre haline getirilir, içine süt ilave edilerek ya da diğer meyve püreleri ile karıştırılarak verilebilir. Desteksiz oturabilen bebeklerde BLW yöntemi ile fırınlanmış ya da buharda pişmiş havuç parmak gıda olarak kullanılabilir.

Avokado: Yarım avokado bir miktar süt ile karıştırılıp, çatal ile ezilerek püre haline getirilir. Avokado bekletilmeden tüketilmelidir. Avokado ve muz karışımı bebeklerin sevdiği bir tattır. Hem avokado hem de muz dondurmak için uygun meyveler değildir.

ETLER: Kırmızı et, bebekler için demir deposu ve iyi bir protein kaynağıdır. Tamamlayıcı gıdalara geçildiğinde ilk sırada başlanması gereken seçeneklerdendir. Genellikle sebze püresi içinde verilir. Bebekler için kuzu eti hem daha az alerjen hem de daha güvenilirdir. 8’inci aydan itibaren balığa başlanmalıdır ve haftada iki defa tüketilmelidir. Kılçıksız balık, ızgara ya da buğulama olarak ya da sebze püresindeki et yerine kullanılabilir. Dip balıkları tercih edilmemeli. Karaciğer en iyi demir ve vitamin A kaynağıdır, bebekler için değerli bir gıdadır, haftada bir, et yerine verilmesi gerekir. Karaciğer haricindeki sakatalar bebek beslenmesinde önerilmez.

Sebzeli ciğer püresi: Kuzu ciğerinin zarı çıkarılır, küçük küçük doğranır. Pırasanın beyaz kısımları, mantar ve küçük küçük doğranmış havuçla birlikte az miktar tavuk suyu ile 8 dakika hafif ateşte pişirilir. Haşlanmış patates, süt ve tereyağı ile ezilip püre haline getirilir, daha önce pişirilen ciğerli sebze püresi ile karıştırılarak servis edilir.

Üzümlü tavuk: Derisi ve kemikleri ayıklanmış organik ya da köy tavuk budunu küçük parçalar halinde doğrayın, pişirin. Kabukları soyulup çekirdeği çıkarılmış 5-6 adet iri üzüm ve soyulup doğranmış kabakla tavuk suyunda kaynama noktasına geldikten sonra 10 dakika pişirin. Püre haline getirdikten sonra bir çorba kaşığı pirinç unu ya da irmik/bulgur ilave ederek, kıvam alana kadar pişirmeye devam edin. Bir tatlı kaşığı zeytinyağı ya da tereyağı ilave ettikten sonra servis edin. Üzüm yerine 2-3 adet kuru kayısı da kullanılabilir.

Ciğer güveç: Ciğer ayrı bir kapta haşlanıp parçalara ayrılır. Bir kapta soğanlar sotelenir, küçük doğranmış havuç eklenir ve üzerine tavuk suyu ilave edilir. Kaynadıktan sonra kısık ateşte 15 dakika pişirilir. Önceden haşladığınız ciğer, kabukları soyulup doğranmış domates ve maydanozla bir tavada 3 dakika pişirilir. Tek başına ya da patates püresi ile bebeğin yaşına göre püre halinde ya da parçalı olarak servis edilir.

Şalgam ve patatesli somon: Patates ve şalgam küçük parçalar halinde doğranır, 20 dakika kadar haşlanır. Buharda pişirilmiş somon parçalara ayrılır. Haşlanmış patates, şalgam ve somon, 3 çorba kaşığı süt ve bir tatlı kaşığı tereyağı ile harmanlanır. Limon suyu ile servis edilir.

KEMİK SUYU: Kemik suyu gıdanın kalsiyum içeriğini artıracağı gibi, kemik ve kıkırdak yapı malzemesi olan kolajen, jelatin, kondroitin sülfat, glukozamin ve hyaluronik asit kaynağıdır. Sebzelerde su yerine tercih edilmelidir. Total protein içeriği et kadar zengin değildir. Kemik suyu kullanılması etin yerini almaz, et ilavesi yapılmalıdır.

BAKLİYAT: 8’inci aydan itibaren mercimekler kullanılabilir. Daha sonra fasulye ve nohut da kullanılmalıdır, önceden haşlanması gerekir. Kırmızı mercimek: İki kuşbaşı kuzu eti piştikten sonra soğan, havuç kereviz, zeytinyağı, kırmızı mercimek ve patates üzerini örtecek kadar su ilavesi yapıldıktan sonra 20 dakika pişirin. Mikserden geçirilip, çorba kıvamına getirin.

KAHVALTI: Kahvaltı başlangıçta lapa olarak verilebilir, daha sonra lokmalarla beslemeye geçilmelidir. Bebe bisküvisi verilmez. Başlangıçta karışık tahıllı kaşık mamaları kullanılabilir, bu bebek tahılları demirle zenginleştirilmiştir. Akşamdan suya konup, tuzu çıkarılmış tam yağlı beyaz peynir, tereyağı ya da zeytinyağı, doğal şeker kaynağı olarak da kabuğu soyulmuş yumuşak hurma ya da soğuk sıkım keçiboynuzu özü verilebilir. Bir yaşına kadar bebekler için bal yasak gıdadır. Pekmez demirden zengin ve millet olarak çok sevdiğimiz bir gıda olsa da, meyve şekerinin uzun süre ısıya maruz kalıp yanması sonucu HMF denen toksik bir madde açığa çıkar. O nedenle bebek beslenmesinde güvenli gıdalar listesinde yer alamaz.

KURU YEMİŞLER: Ceviz, badem, fındık gibi kuru yemişler, 8’inci aydan itibaren iyice ezilip, kahvaltıya karıştırılıp verilebilir. Kavrulmamış, çiğ olanlar tercih edilmelidir. Kullanmadan önce akşamdan suya koymanız içeriklerindeki enzimlerin aktive olmasını sağlayacak ve sindirimi kolaylaştıracaktır. 5 yaşından önce çocuklara kuruyemişler ezilmeden verilmemelidir.

KAÇINILMASI GEREKEN YİYECEKLER: Mısır şurubu, şeker. Meyve suları (Evde yaptığınızda meyve suyundan ziyade meyvenin tamamını içeren püreler tercih edin) ve çaylar Hidrojenize yağlar, paket ürünler, kızartılarak hazırlanan gıdalar (Trans yağlar içerir, margarinler de bu gruba dahildir) Beyaz un ve un ürünleri İşlem görmüş kümes hayvanları ve et ürünleri (Sosis, salam gibi şarküteri ürünleri bol miktarda sodyum nitrat içerir) Hazır çorbalar, konserveler Suni tatlandırıcılar Yağı azaltılmış diyet ürünler Patlıcan ve bakla (ilk bir yaş) Yumurta beyazı, inek sütü ve bal (ilk bir yaş)}